Coeliakie

(spreek uit: seu-lia-kíe)

Iemand met coeliakie kan niet tegen gluten. Dat heet ‘glutenintolerant’. Voedsel met gluten zorgt bij mensen met coeliakie voor een beschadiging van het slijmvlies van de dunne darm. Daardoor kan de darm zijn werk niet goed doen.

Gluten
Gluten is een eiwit dat voorkomt in tarwe, rogge, gerst, spelt, kamut en in de meeste haver. Het zit ook in producten die van deze granen zijn gemaakt. Denk aan brood, crackers, pizza, pasta, paneermeel, koek, cake en taart. Gluten zit ook verstopt in producten waar je het niet direct in verwacht. Bijvoorbeeld in de ingrediënten van soepen (bindmiddel, vermicelli of vlees), in sauzen, sommige snoepjes, ijssoorten en bier.

Dunne darm
Een gezonde dunne darm heeft aan de binnenkant darmplooien met daarop darmvlokken. Door de plooien en de vlokken is er een groot oppervlak voor voedselopname. Bij iemand met coeliakie ontstaan door het eten van gluten ontstekingsreacties in het darmslijmvlies. De darmvlokken gaan daardoor kapot. Bij langdurige schade aan het darmslijmvlies worden belangrijke voedingsstoffen niet meer goed opgenomen. Met alle gevolgen van dien.

Ziekteverschijnselen
Iemand die ziek is door het eten van gluten kan last hebben van diarree, maar ook van verstopping. Van gewichtsverlies, maar ook van overgewicht. De ziekteverschijnselen verschillen per persoon en zijn niet altijd direct te koppelen aan het maag-darmkanaal. Denk bijvoorbeeld aan depressie, bloedarmoede en botontkalking. Soms worden ziekteverschijnselen verward met het prikkelbaar darmsyndroom (PDS) of een tarweallergie. Of zelfs met stress of ouderdom.

De eerste verschijnselen van coeliakie treden bij baby’s vaak op als ze voor het eerst gluten krijgen. Meestal is dat vanaf de zesde maand, als ze hun eerst broodkorst of pap op basis van tarwebloem krijgen. Bij volwassenen kunnen de verschijnselen schijnbaar uit het niets optreden. Vaak blijkt dan echter dat er al jaren sprake is van vage klachten.

Herstel
Hoe eerder coeliakie wordt herkend, hoe beter de dunne darm kan herstellen. Daar is wel een strikt glutenvrij dieet voor nodig. Elk spoortje van gluten beschadigt de darm opnieuw. Coeliakie heb je levenslang.

Sommige mensen hebben al zo lang een beschadigde darm, dat deze niet meer kan herstellen. Dat heet ‘refractaire coeliakie’. Een glutenvrij dieet werkt dan niet meer. En er is een verhoogd risico op kanker.

Coeliakie en andere ziekten
Coeliakie is een auto-immuunziekte. Dat betekent dat je antistoffen maakt tegen je eigen weefsels. Coeliakie komt nogal eens voor in relatie met andere auto-immuunziekten, zoals Diabetes Mellitus type 1 en schildklierafwijkingen. Alhoewel geen auto-immuunziekte, komt ook lactose-intolerantie geregeld voor bij mensen met coeliakie. Dat geldt ook voor botontkalking. Coeliakie is een veel voorkomende aandoening bij mensen met het syndroom van Down, het syndroom van Turner en het syndroom van Williams.

Huisarts
Denkt u dat u of uw kind misschien wel coeliakie heeft? Ga dan naar uw huisarts. Begin niet met een glutenvrij dieet voordat een arts heeft vastgesteld of er sprake is van coeliakie.

Glutenvrijdieet
Mensen met coeliakie kunnen uitsluitend glutenvrije producten eten. Sommige producten zijn van nature glutenvrij. Aan andere zijn bij de productie geen glutenhoudende ingrediënten toegevoegd. En weer andere moeten speciaal worden gekocht of bereid.

Van nature glutenvrij
Een groot aantal producten is van nature glutenvrij. Veel voorkomende producten zijn: rijst (ook zilvervliesrijst), aardappelen (ook aardappelzetmeel), groenten en fruit, noten en zaden, peulvruchten, vis, vlees en gevogelte (alleen ongemarineerd en ongepaneerd), eieren, melk (ook Nederlandse kazen en de meeste yoghurtsoorten), boter en olie.

Gewassen die goed bruikbaar zijn in een glutenvrij dieet zijn amaranth, boekweit, cassave, gierst, haver, maïs (ook maïzena en polenta), quinoa, sorghum, teff, tapioca/maniok. Ook (gemodificeerd) zetmeel van deze gewassen is glutenvrij. Een risico bij deze producten is dat ze op het land, bij transport, opslag of in de molen, in aanraking komen met gluten. Vooral in haver en boekweit zitten vaak ook sporen van gluten. Gebruik daarom bij voorkeur producten met op het etiket de claim ‘glutenvrij’ en/of het glutenvrij symbool (doorgestreepte aar).

Vanwege de hoogwaardige voedingskwaliteiten kan haver een belangrijke aanvulling vormen op het bestaande glutenvrije dieet. Daarom zijn sinds januari 2009 de wijzigingen ten aanzien van haver in de Codex Alimentarius overgenomen in de Europese wetgeving via Richtlijn EG Nr. 41/2009. Hierin staat dat haver, mits gecertificeerd en schoon geproduceerd, als ‘glutenvrij’ gelabeld en verkocht mag worden.

Geen ingrediënten met gluten
Veel ‘samengestelde’ producten bevatten gluten. Vele ook niet. Dit is te lezen op het etiket van het product. Een fabrikant is verplicht om alle ingrediënten, dus ook glutenbevattende ingrediënten, te vermelden op de verpakking.

Fabrikanten kunnen op het etiket ook vermelden of een product in aanraking is geweest met gluten of sporen van gluten kan bevatten. Deze vermelding is niet verplicht. In feite kan dus elk product sporen van gluten bevatten zonder dat men dat weet.

Het Voedingscentrum geeft een glutenvrije merkartikelenlijst uit (geprint en digitaal). Deze lijst kan worden bestelt op www.voedingscentrum.nl. Op www.livaad.nl vindt u informatie over producten op basis van het etiket. Realiseer u wel dat fabrikanten regelmatig hun producten wijzigen. Kijk daarom ook altijd zelf naar het etiket. U kunt natuurlijk ook een diëtist raadplegen.

 Speciaal gekocht
In de natuurvoedingswinkel en in de meeste supermarkten kunnen speciale (dieet)producten worden gekocht. Bijvoorbeeld glutenvrij brood, pasta, koekjes en meelmixen.

 Effect van een glutenvrij dieet
De meeste mensen bij wie coeliakie is vastgesteld, voelen zich al beter na enkele dagen glutenvrij dieet. Klachten zoals misselijkheid, diarree, moeheid en een opgeblazen gevoel verdwijnen binnen enkele weken. Soms kan het even duren voordat klachten verminderen of helemaal verdwijnen. Het duurt een aantal maanden tot jaren voordat de wand van de dunne darm volledig is hersteld.

Gemiddeld duurt het een jaar voordat iemand de basisprincipes van het glutenvrije dieet onder de knie heeft. Dieetfouten liggen altijd op de loer, zeker in de beginperiode. Ga altijd na wat de oorzaak is, zodat u fouten in de toekomst voorkomt.

Eet iemand per ongeluk gluten, dan kan een reactie optreden. Deze reactie varieert van persoon tot persoon. Sommigen kunnen dagenlang last hebben van bijvoorbeeld buikpijn. Anderen hebben helemaal geen last. Ook als geen reactie optreedt, is het raadzaam het dieet zo snel mogelijk weer nauwgezet te volgen. Het afweersysteem wordt dan niet verder geïrriteerd en eventuele beschadigingen van de darmwand worden voorkomen. Wanneer klachten blijven bestaan raadpleeg dan uw huisarts of specialist/kinderarts.

Aanvullingen op het glutenvrije dieet
In het glutenvrije dieet ontbreken de graanproducten die veel voedingsvezels, ijzer, vitamine B1 en foliumzuur bevatten. Daarom is het verstandig glutenvrije producten te gebruiken die hier rijk aan zijn:

  • Maïskorrels, -vlokken en -zemelen
  • Boekweitkorrels en -vlokken
  • Quinoa en amaranth
  • Zilvervliesrijst
  • Peulvruchten
  • Lijn-, sesam- en maanzaad
  • Zonnebloempitten
  • Groente, fruit en rauwkost
  • Gedroogde en gekweekte zuidvruchten
  • Noten
  • Aardappels
  • Fibrex (bietenvezels)
  • Fruitvezels

Verder is het verstandig om bij het bakken van glutenvrij brood gejodeerd zout (jozo zout) of bakkerszout te gebruiken. Ook regelmatig zeevis eten is goed. Zeevis bevat veel jodium. Mensen met dermatitis herpetiformis wordt aangeraden weinig jodium te gebruiken, voor hen geldt het bovenstaande niet.

Mensen die naast een glutenvrij dieet ook een lactosebeperkt of lactosevrij dieet hebben, moeten erop letten dat zij voldoende calcium binnenkrijgen. Het is belangrijk sojamelk te kiezen waaraan calcium is toegevoegd. Bevat uw voeding te weinig calcium, vraag dan een diëtist om advies. Het kan dan nodig zijn extra calcium in de vorm van tabletten te gebruiken. Mensen met botontkalking (osteoporose) hebben extra calcium nodig.

Bron: Nederlandse Coeliaki Vereniging

Bookmark the permalink.

Comments are closed.